صورتحساب الکترونیکی نسخه به‌روز شده فاکتور های کاغذی هستش که روزانه در بازار مشاهده می کنیم. با پیشرفت تکنولوژی از سال 98 صورتحساب الکترونیکی جایگزینی برای فاکتور های کاغذی در نظر گرفته شده و به مرور زمان تمام بازار و اصناف را به خود اختصاص داده است. امروزه بسیاری از اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول صدور صورتحساب الکترونیکی هستند و عدم رعایت این تکلیف می‌تواند منجر به جرائم مالیاتی شود. در کنار آن، خدماتی مانند شرکت‌های معتمد مالیاتی، انجام این فرآیند را برای مؤدیان ساده‌تر کرده‌اند.

صورتحساب الکترونیکی چیست؟

صورتحساب الکترونیکی، نسخه دیجیتال فاکتور فروش است که براساس قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان جایگزین فاکتورهای کاغذی شده است. این صورتحساب علاوه بر ثبت اطلاعات فروش، به سازمان امور مالیاتی امکان می‌دهد معاملات را به‌صورت برخط بررسی و اعتبارسنجی کند.

اجرای این قانون از سال ۱۳۹۸ با تصویب قانون پایانه‌های فروشگاهی آغاز شد و به‌تدریج گروه‌های مختلف مؤدیان مشمول صدور صورتحساب الکترونیکی شدند. امروزه بسیاری از صاحبان مشاغل، شرکت‌ها و اشخاص حقوقی موظف‌اند معاملات خود را از طریق سامانه مؤدیان ثبت و ارسال کنند.

موضوع صورتحساب الکترونیکی

صورتحساب‌های الکترونیکی در سامانه مؤدیان، بسته به وضعیت معامله و تغییرات ایجادشده در اطلاعات صورتحساب، می‌توانند در قالب‌های مختلفی ثبت شوند. شناخت تفاوت میان صورتحساب اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش به کسب‌وکارها کمک می‌کند در زمان صدور یا اصلاح صورتحساب، گزینه متناسب با وضعیت معامله را انتخاب کنند.

صورتحساب اصلی

صورتحساب اصلی، نخستین صورتحساب الکترونیکی است که برای یک معامله صادر و در سامانه مؤدیان ثبت می‌شود. اطلاعات معامله، از جمله مشخصات فروشنده و خریدار، اقلام کالا یا خدمت، مبلغ و سایر اطلاعات موردنیاز، در این صورتحساب درج می‌شود.

صورتحساب اصلاحی

اگر پس از ثبت صورتحساب اصلی، نیاز به اصلاح برخی اطلاعات آن وجود داشته باشد، در صورت فراهم بودن شرایط، صورتحساب اصلاحی صادر می‌شود. در این حالت، صورتحساب جدید با ارجاع به صورتحساب اصلی ثبت می‌شود تا اطلاعات موردنظر اصلاح شود.

صورتحساب ابطالی

در صورتی که صورتحساب ثبت‌شده به دلایلی مانند اشتباه در اطلاعات یا انجام‌نشدن معامله نیاز به ابطال داشته باشد، می‌توان مطابق ضوابط مربوط، نسبت به ابطال آن اقدام کرد. پس از ابطال، صورتحساب موردنظر دیگر مبنای معامله قرار نمی‌گیرد.

صورتحساب برگشت از فروش

زمانی که تمام یا بخشی از کالاهای فروخته‌شده به فروشنده برگشت داده می‌شود، صورتحساب برگشت از فروش برای ثبت این تغییر در معامله مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این حالت، اطلاعات مربوط به کالا یا کالاهای برگشتی در صورتحساب ثبت می‌شود تا اثر برگشت در سوابق معامله و فرآیند صورتحساب الکترونیکی مشخص باشد.

تفاوت صورتحساب اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش

به‌طور خلاصه، صورتحساب اصلی برای ثبت اولیه معامله صادر می‌شود؛ صورتحساب اصلاحی برای اصلاح اطلاعات صورتحساب قبلی، صورتحساب ابطالی برای ابطال صورتحساب در شرایط مقرر و صورتحساب برگشت از فروش برای ثبت برگشت تمام یا بخشی از کالاهای فروخته‌شده کاربرد دارد.

انتخاب نوع صحیح صورتحساب، به وضعیت معامله و علت ایجاد تغییر در اطلاعات آن بستگی دارد؛ بنابراین پیش از ثبت صورتحساب، باید شرایط معامله و اطلاعات صورتحساب قبلی به‌دقت بررسی شود.

اجزای صورتحساب الکترونیکی

هر صورتحساب الکترونیکی از چند بخش اصلی تشکیل شده است که برای اعتبار قانونی آن ضروری هستند:

شماره منحصر به‌فرد مالیاتی
شناسه حافظه مالیاتی فروشنده
اطلاعات فروشنده
اطلاعات خریدار (در صورت نیاز)
مشخصات کالا یا خدمت
مبلغ کالا یا خدمت
مالیات و عوارض
تاریخ و زمان صدور
روش تسویه
الگوی صورتحساب

انواع روش‌های ارسال صورتحساب

اگرچه برخی کسب‌وکارها همچنان از فاکتورهای کاغذی برای ثبت معاملات خود استفاده می‌کنند، اما در مواردی که قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان الزام کرده است، اطلاعات فروش باید از طریق صورتحساب الکترونیکی نیز به سازمان امور مالیاتی ارسال شود. مؤدیان می‌توانند این کار را از روش‌های مختلفی انجام دهند که هر کدام متناسب با نیاز و نوع فعالیت کسب‌وکار طراحی شده‌اند.

1. صورتحساب الکترونیکی:

صورتحساب سامانه مؤدیان(الکترونیکی):
دارای شناسه یکتا و مستقیماً از طریق سامانه مؤدیان صادر می‌شود.
صورتحساب نرم‌افزارهای مالیاتی و حسابداری:
تهیه‌شده از نرم‌افزارهای حسابداری یا نرم‌افزارهای واسط با قابلیت ارسال به سامانه مؤدیان.

2. صورتحساب غیرالکترونیکی:

صورتحساب دستی یا فیزیکی:
تنظیم‌شده به‌صورت کاغذی و فاقد شناسه یکتا.
صورتحساب مکانیزه:
صادرشده از دستگاه‌های POS و سایر ابزارها، اما بدون ارتباط مستقیم با سامانه مؤدیان.

تفاوت صورتحساب الکترونیکی و فاکتور کاغذی

ویژگی	صورتحساب الکترونیکی	فاکتور کاغذی
اعتبار مالیاتی	دارای اعتبار قانونی در سامانه مؤدیان	فاقد ثبت در سامانه مؤدیان
شماره منحصر‌به‌فرد مالیاتی	دارد	ندارد
ارسال به سازمان امور مالیاتی	به‌صورت الکترونیکی	امکان‌پذیر نیست
احتمال خطا	بسیار کم	بیشتر
نگهداری اطلاعات	دیجیتال و قابل استعلام	کاغذی و احتمال مفقودی
شفافیت معاملات	بالا	محدود
رسیدگی مالیاتی	سریع‌تر	زمان‌بر

تعریف صورتحساب الکترونیک

صورتحسابی است دارای شماره منحصر به فرد مالیاتی که اطلاعات مندرج در آن، در حافظه مالیاتی فروشنده ذخیره می شود. مشخصات و اقلام اطلاعاتی صورتحساب الکترونیکی، متناسب با نوع کسب و کار توسط سازمان تعیین و اعلام می شود. در مواردی که از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی به عنوان پایانه فروشگاهی استفاده می شود، رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید صادره در حکم صورتحساب الکترونیکی است.

انواع صورتحساب الکترونیک در سال 1405

۵ نوع صورت‌حساب‌های الکترونیکی در نظام مالیات بر ارزش افزوده در دستور کار قرار گرفته است.

مرکز تنظیم مقررات نظام پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، انواع صورت‌حساب‌های الکترونیکی مورد استفاده در نظام مالیات بر ارزش افزوده را بر اساس آیین‌نامه اجرایی ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده و مصوبه شماره ۱۲۴۵۶۰ مربوط به ماده ۱۱ این قانون اعلام کرد.

صورت‌حساب‌های الکترونیکی در پنج نوع اصلی تعریف شده‌اند:

صورت‌حساب نوع اول: صورت‌حساب‌های فروش با اطلاعات کامل شامل مشخصات فروشنده، خریدار، کالا یا خدمت.
صورت‌حساب نوع دوم: صورت‌حساب‌های فروش با اطلاعات کامل فروشنده و کالا/خدمت (بدون نیاز به اطلاعات خریدار).
صورت‌حساب نوع سوم: رسیدهای پرداخت وجه صادره از دستگاه کارت‌خوان بانکی یا درگاه الکترونیکی پرداخت.
صورت‌حساب نوع چهارم: صورت‌حساب‌هایی که برای دریافت استرداد مالیات بر ارزش افزوده مورد استفاده قرار می‌گیرند.
صورت‌حساب نوع پنجم: صورت‌حساب خرید طلا، جواهر و پلاتین.

صورتحساب نوع اول

صورتحساب نوع 1 یا همراه با اطلاعات خریدار: صورتحساب با اطلاعات خریدار به این معنا است که فروشنده، اطلاعات کاملی از خریدار خود را داشته باشد. این اطلاعات شامل شناسه ملی/کدملی/کداقتصادی/کدپستی/شناسه مشارکت مدنی است.
- صورتحساب همراه با اطلاعات خریدار شامل «12» الگو است:
  - الگوی فروش
  - الگوی فروش ارزی
  - الگوی طلا، جواهر، پلاتین
  - الگوی قرارداد پیمانکاری
  - الگوی قبوض خدماتی
  - الگوی بلیت هواپیما
  - الگوی صادرات
  - الگوی بارنامه
  - الگوی بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا
  - الگوی فروش خدمات بیمه‌ای
  - الگوی فروش زنجیره
  - الگوی فرآورده‌های نفتی پالایش و پخش

نمونه صورتحساب نوع اول:

صورتحساب نوع دوم

صورتحساب نوع 2 یا بدون اطلاعات خریدار: صورتحساب بدون اطلاعات خریدار زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که اطلاعاتی از خریدار وجود نداشته باشد یا خریدار مصرف کننده نهایی است.
برای آشنایی با تفاوت های صورتحساب های نوع اول و دوم در یک بلاگ مجزا به معرفی آن پرداخته ایم.
- صورتحساب بدون اطلاعات خریدار شامل «2» الگو است:
  - الگوی فروش
  - الگوی طلا، جواهر، پلاتین
  - الگوی فروش خدمات بیمه‌ای
  - الگوی فرآورده‌های نفتی پالایش و پخش

صورتحساب الکترونیکی نوع 3، رسید پرداخت وجه صادره از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه الکترونیکی پرداخت دارای شماره منحصر به فرد مالیاتی که حسب مقررات اعالمی سازمان امور مالیاتی کشور، به عنوان پایانه فروشگاهی فروشنده پذیرفته شده است.

نمونه صورتحساب نوع دوم:

صورتحساب نوع سوم

صورتحساب نوع 3 مربوط به رسید دستگاه‌های کارتخوان بوده و شامل اطلاعات فروشنده است و اطلاعات خریدار یا اقلام صورتحساب ندارد.

شرط مورد قبول واقع شدن رسیدهای دستگاه کارتخوان، استفاده از کالا و خدمت با نرخ مالیات بر ارزش افزوده یکسان است و درصورتی که از حد تعیین شده جهت استفاده از سامانه مودیان عبور نکرده باشید. (این حد در هرسال توسط سازمان امورمالیاتی اعلام می‌شود و برای سال 1405 به مبلغ 14 میلیاردو 400 است.)

بانک مرکزی نیز تا پایان سال 1404 با تخصیص شماره منحصربفرد مالیاتی می‌تواند این رسیدها را به عنوان صورتحساب الکترونیکی محاسبه نماید.

قانون صدور صورتحساب الکترونیک

قانون صدور صورتحساب الکترونیک یکی از مهم‌ترین قوانین تصویب‌شده در حوزه مالیات و شفافیت اقتصادی است که به موجب آن، مؤدیان مالیاتی ملزم به صدور و ارسال صورتحساب‌های خود به‌صورت الکترونیکی از طریق سامانه مودیان شده‌اند. این قانون بخشی از طرح تحول نظام مالیاتی کشور است که با هدف افزایش شفافیت مالی، کاهش فرار مالیاتی، و سهولت در فرآیندهای مالیاتی اجرا می‌شود.

مشاهده قانون

مشمولین اجرای قانون

بر اساس قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، تمام اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) و صاحبان مشاغل حقیقی (صنفی و غیرصنفی) که مشمول این قانون هستند، موظف به صدور و ارسال صورتحساب الکترونیکی در سامانه مؤدیان هستند.

همچنین، بر اساس آخرین مقررات سازمان امور مالیاتی، از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز گروه دیگری از صاحبان مشاغل که مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها در سال 1404 بیش از 14 میلیارد و 400 میلیون تومان بوده است، به جمع مشمولان صدور صورتحساب الکترونیکی اضافه شدند. بنابراین، دامنه اجرای قانون سامانه مؤدیان هر سال گسترده‌تر می‌شود و لازم است مؤدیان از وضعیت مشمول بودن خود آگاه باشند.

با این حال، الزام به صدور و ارسال صورتحساب الکترونیکی با نحوه محاسبه و پرداخت مالیات تفاوت دارد. برخی از صاحبان مشاغل حقیقی که شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم را دارند، می‌توانند برای تعیین مالیات عملکرد خود از روش ساده‌تری استفاده کنند. در این حالت، به جای ارائه اظهارنامه عملکرد و رسیدگی به جزئیات درآمد و هزینه، مالیات آن‌ها به‌صورت مقطوع تعیین می‌شود.

مشاهده دستورالعمل صدور صورتحساب الکترونیکی

چه کسانی باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنند؟

به‌طور کلی، تمام اشخاص حقوقی (شرکت‌ها، مؤسسات و سازمان‌ها) و بخش زیادی از صاحبان مشاغل و اشخاص حقیقی مشمول قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان هستند و باید صورتحساب‌های خود را به‌صورت الکترونیکی صادر و در سامانه مؤدیان ثبت کنند.

اگر کسب‌وکار شما دارای پرونده مالیاتی فعال است و کالا یا خدمت ارائه می‌کنید، به احتمال زیاد مشمول این قانون هستید.

به طور خلاصه:

گروه	مشمول صدور صورتحساب
شرکت‌ها و اشخاص حقوقی	بله
صاحبان مشاغل حقیقی	بله
فروشگاه‌ها و واحدهای صنفی	بله
ارائه‌دهندگان خدمات	بله
اشخاص فاقد فعالیت اقتصادی	خیر

زمان‌بندی و نحوه اجرای قانون برای برخی گروه‌ها ممکن است براساس اطلاعیه‌های سازمان امور مالیاتی متفاوت باشد.

نکات کلیدی قانون

الزام به ثبت و ارسال الکترونیکی: تمام مؤدیان مالیاتی موظف هستند صورتحساب‌های فروش و معاملات خود را از طریق سامانه مودیان صادر و ارسال کنند.
استفاده از شماره یکتای حافظه مالیاتی: هر صورتحساب باید شامل شناسه یکتای مالیاتی باشد که توسط سامانه به آن اختصاص داده می‌شود.
پشتیبانی از مؤدیان: شرکت‌های معتمد مالیاتی مانند کیسان می‌توانند در ثبت و ارسال اطلاعات به سامانه مودیان، خدمات مشاوره و اجرایی ارائه دهند.
پیامدهای عدم رعایت: عدم صدور صورتحساب الکترونیکی می‌تواند منجر به جرایم مالیاتی، محدودیت در دسترسی به تسهیلات مالیاتی و حتی پیگردهای قانونی شود.
هدف قانون: شفافیت در زنجیره تأمین کالا و خدمات و همچنین نظارت مؤثر بر معاملات اقتصادی.

صورتحساب اصلی

صورتحساب اصلی یکی از انواع صورتحساب‌های الکترونیکی است که بر اساس قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان تعریف شده است. این نوع صورتحساب مستقیماً در سامانه مودیان ثبت می‌شود و به عنوان مرجع اصلی معاملات مالیاتی و اقتصادی شناخته می‌شود.

صورتحساب مرجع همان صورتحساب اصلی فروش است. این صورتحساب می‌تواند هر وضعیتی در کارپوشه سامانه مودیان داشته باشد.

ویژگی‌های صورتحساب اصلی:

صدور توسط مؤدیان مشمول: این صورتحساب توسط فروشندگان کالا و خدمات صادر و به صورت آنلاین به سامانه مودیان ارسال می‌شود.
شماره یکتای حافظه مالیاتی: صورتحساب اصلی حاوی شماره یکتای مالیاتی است که به آن اعتبار قانونی می‌بخشد.
کاربردها:
- مستندسازی دقیق معاملات.
- ایجاد شفافیت در زنجیره تأمین کالا و خدمات.
- کاهش اختلافات مالیاتی و افزایش دقت در رسیدگی‌های مالیاتی.
محتوای اطلاعاتی: این صورتحساب شامل جزئیاتی نظیر مشخصات فروشنده و خریدار، نوع و مقدار کالا یا خدمات، مبلغ کل، مالیات و عوارض ارزش افزوده است.
تفاوت با سایر صورتحساب‌ها: صورتحساب اصلی با صورتحساب‌های پیش‌فرض (صورتحساب پیش‌نویس) یا صورتحساب‌های اصلاحی تفاوت دارد و برای ثبت نهایی و رسمی معاملات استفاده می‌شود.

نحوه صدور صورتحساب الکترونیکی

نحوه صدور صورتحساب الکترونیکی به صورت کلی شامل مراحل زیر است، که این مراحل مطابق با الزامات سازمان امور مالیاتی طراحی و اجرا می‌شوند:

ثبت نام در سامانه مودیان مالیاتی و تشکیل پرونده مالیاتی+ فعالسازی کارپوشه سامانه مودیان
انتخاب شرکت معتمد
دریافت شناسه یکتا
ثبت اطلاعات کالا/خدمت
ثبت اطلاعات خریدار
ثبت صورتحساب