فعالان اقتصادی برای انجام بسیاری از امور تجاری با سامانههای مختلفی سروکار دارند. سامانه جامع تجارت ایران یکی از مهمترین آنهاست؛ بستری که بخشی از فرایندهای تجارت داخلی و خارجی و اطلاعات مربوط به گردش کالا در آن ثبت و پیگیری میشود.
واردکنندگان، صادرکنندگان و بسیاری از تولیدکنندگان و توزیعکنندگان برای انجام بخشی از امور تجاری خود با این سامانه سروکار دارند. ثبت سفارش، پیگیری اطلاعات کالا، تأیید برخی اسناد تجاری و انجام استعلامهای مرتبط از جمله کاربردهای آن است.
در ادامه، با کاربردها و مهمترین بخشهای سامانه آشنا میشویم و نکاتی را که هنگام استفاده از آن باید بدانید بررسی میکنیم.
سامانه جامع تجارت چیست؟
سامانه جامع تجارت یک بستر الکترونیکی در حوزه وزارت صنعت، معدن و تجارت است که بخشی از فرایندهای تجارت داخلی و خارجی در آن انجام و پیگیری میشود. اطلاعات مربوط به فعالان اقتصادی، کالاها و برخی معاملات تجاری هم با توجه به نوع فعالیت در این سامانه ثبت میشود.
قبل از راهاندازی سامانههای یکپارچه، اطلاعات مربوط به یک فعالیت تجاری ممکن بود در بخشها و سامانههای مختلف ثبت شود و همین موضوع پیگیری مراحل مختلف را برای فعالان اقتصادی سختتر میکرد. سامانه جامع تجارت ایجاد شد تا بخشی از این اطلاعات و فرایندها یکپارچهتر شوند و امکان پیگیری و نظارت بر جریان کالا هم راحتتر باشد.
برای اینکه موضوع واضحتر شود، یک واردکننده را در نظر بگیرید که قصد واردات کالا دارد. این فرد در طول فرایند واردات با مراحل و اطلاعات مختلفی مثل مشخصات کالا و ثبت سفارش سروکار دارد. بخشی از این اطلاعات و مراحل از طریق سامانه جامع تجارت ثبت و پیگیری میشود.
در تجارت داخلی هم بسته به نوع کالا و فعالیت، ممکن است اطلاعات مربوط به خرید، فروش یا جابهجایی کالا در سامانه ثبت شود. به همین دلیل، تولیدکنندگان، واردکنندگان، توزیعکنندگان و سایر فعالان حوزه کالا ممکن است در بخشهای مختلف فعالیت خود با این سامانه سروکار داشته باشند.
به زبان ساده، سامانه جامع تجارت بستری است که بخشی از اطلاعات و فرایندهای تجاری مربوط به کالا از طریق آن ثبت و پیگیری میشود.
سامانه جامع تجارت چه کاربردی دارد؟
کارهایی که هر کاربر در سامانه جامع تجارت انجام میدهد به نوع فعالیتش بستگی دارد. برای مثال، بخش مهمی از کار یک واردکننده به ثبت سفارش و مراحل واردات مربوط میشود، اما یک تولیدکننده یا توزیعکننده بیشتر با اطلاعات کالا، خریدوفروش و گردش آن درگیر است.
از مهمترین کاربردهای سامانه جامع تجارت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ثبت و پیگیری سفارش واردات
یکی از مهمترین کاربردهای سامانه برای واردکنندگان، ثبت سفارش کالاست. اطلاعات مربوط به کالا و پرونده ثبت میشود و کاربر میتواند وضعیت ثبت سفارش و مراحل مرتبط با آن را پیگیری کند.
پیگیری مجوزهای مرتبط با کالا
واردات بعضی کالاها به دریافت مجوز از سازمانهای مربوط نیاز دارد. بخشی از درخواست و پیگیری این مجوزها در ارتباط با پرونده ثبت سفارش از طریق سامانه انجام میشود.
پیگیری فرایندهای ارزی
در فرایند واردات، موضوعاتی مانند روش تأمین ارز و اطلاعات مربوط به عملیات ارزی هم مطرح میشود و بخشی از این فرایند از طریق سامانه جامع تجارت قابل پیگیری است.
ثبت و پیگیری اطلاعات کالا
اطلاعات مربوط به کالا و شناسه آن در بخشهای مختلف سامانه کاربرد دارد. این اطلاعات کمک میکند کالا در مراحل مختلف زنجیره تجاری با مشخصات مشخص و قابل شناسایی ثبت شود.
ثبت اطلاعات خریدوفروش کالا
در حوزه تجارت داخلی، بسته به نوع فعالیت و کالای موردنظر، اطلاعات برخی معاملات و انتقال مالکیت کالا در سامانه ثبت میشود. به این ترتیب، مسیر ورود کالا به زنجیره تا خریدوفروش و توزیع آن قابل پیگیریتر خواهد بود.
پیگیری گردش کالا
اطلاعات مربوط به جابهجایی، انبارش و توزیع برخی کالاها نیز در ارتباط با سامانه جامع تجارت و سامانههای مرتبط ثبت و پیگیری میشود.
چه کسانی باید در سامانه جامع تجارت ثبتنام کنند؟
اگر فعالیت یک کسبوکار به واردات، صادرات، تولید، توزیع یا گردش کالا مربوط باشد، احتمال زیادی دارد که در بخشی از فرایندهای خود به سامانه جامع تجارت نیاز پیدا کند. با این حال، ثبتنام در سامانه به این معنی نیست که همه کاربران وظایف و دسترسیهای یکسانی دارند.
گروههایی که بیشتر با سامانه جامع تجارت سروکار دارند عبارتاند از:
واردکنندگان: اشخاص حقیقی یا حقوقی که در زمینه واردات کالا فعالیت میکنند و برای انجام فرایندهایی مانند ثبت سفارش به سامانه نیاز دارند.
صادرکنندگان: فعالانی که در حوزه صادرات کالا فعالیت دارند و برای انجام برخی فرایندهای تجاری مرتبط با صادرات از سامانه استفاده میکنند.
تولیدکنندگان: برخی واحدهای تولیدی برای ثبت و مدیریت اطلاعات مربوط به کالا، تأمین یا فروش محصولات خود با بخشهایی از سامانه سروکار دارند.
عمدهفروشان و توزیعکنندگان: این گروه بسته به نوع کالا و الزامات مربوط به فعالیتشان ممکن است نیاز به ثبت اطلاعات خرید، فروش یا انتقال کالا داشته باشند.
فعالان مرتبط با نگهداری و جابهجایی کالا: برخی کسبوکارهای فعال در حوزه انبار، نگهداری و جابهجایی کالا نیز با سامانه جامع تجارت یا سامانههای مرتبط با آن سروکار دارند.
پس نمیتوان برای همه فعالان اقتصادی یک نسخه یکسان در نظر گرفت. نوع کالا و نقش کسبوکار مشخص میکند چه بخشهایی از سامانه برای آن لازم است؛ به همین خاطر بهتر است قبل از شروع، نقش تجاری و الزاماتی که برای فعالیت شما تعریف شده بررسی شود.
ثبتنام در سامانه جامع تجارت
برای شروع کار باید در سامانه حساب کاربری ایجاد کنید. اطلاعات هویتی و تماس در این مرحله ثبت میشود و پس از آن، اطلاعات مربوط به فعالیت و نقش تجاری کاربر تکمیل خواهد شد.
بعد از ساخت حساب هم لزوماً همه امکانات سامانه در دسترس نیست. بعضی خدمات زمانی نمایش داده میشوند که اطلاعات و نقش تجاری مرتبط با آنها تکمیل شده باشد. بنابراین اگر گزینهای را در پنل نمیبینید، نقش و دسترسی حساب را بررسی کنید.
اطلاعات اولیه را هم با دقت وارد کنید. مغایرت در مشخصات هویتی یا اطلاعات کسبوکار ممکن است در ادامه نیاز به اصلاح و پیگیری داشته باشد.
ورود به سامانه جامع تجارت ایران
پس از ثبتنام، ورود به سامانه جامع تجارت ایران از طریق درگاه رسمی انجام میشود. اگر عبارت «سامانه جامع تجارت ورود» را جستوجو میکنید، قبل از وارد کردن اطلاعات حساب از رسمی بودن صفحه مطمئن شوید.
گزینههایی که بعد از ورود در پنل میبینید به دسترسی حساب شما بستگی دارند. پس اگر یک خدمت مشخص نمایش داده نمیشود، همیشه پای اختلال سامانه در میان نیست و بهتر است ابتدا دسترسی حساب بررسی شود.
تأیید فاکتور در سامانه جامع تجارت
تأیید فاکتور یکی از فرایندهایی است که برخی کاربران با آن روبهرو میشوند. در موارد مرتبط، فروشنده اطلاعات معامله را ثبت میکند و خریدار باید آن را با خرید واقعی خود تطبیق دهد. اگر اطلاعات درست باشد، فاکتور تأیید میشود.
بهتر است فاکتور را بدون بررسی اطلاعات تأیید نکنید. تأیید اطلاعات اشتباه میتواند بعداً در سوابق معامله یا گردش کالا مغایرت ایجاد کند.
قبل از تأیید فاکتور چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
قبل از تأیید، مشخصات فروشنده و کالا، تعداد یا مقدار و سایر جزئیات سند را با خرید واقعی خود مقایسه کنید. اگر مثلاً تعداد کالا یا مشخصات ثبتشده با معامله شما یکی نیست، ابتدا علت مغایرت را مشخص کنید و بعد از اصلاح اطلاعات سراغ تأیید بروید.
همین بررسی کوتاه میتواند جلوی بخشی از اصلاحات و پیگیریهای بعدی را بگیرد.
استعلام سامانه جامع تجارت
استعلام در سامانه جامع تجارت میتواند برای موضوعات مختلفی انجام شود؛ از پیگیری وضعیت یک فرایند تجاری گرفته تا بررسی اطلاعات مربوط به کالا، مجوز یا پرونده.
برای استعلام، اول باید مشخص باشد دقیقاً دنبال چه چیزی هستید؛ وضعیت یک پرونده، اطلاعات کالا یا مجوز مرتبط با آن. بعد از آن میتوانید از بخش مربوط به همان خدمت در حساب کاربری، اطلاعات موجود را بررسی کنید. طبیعی است که نوع استعلامهای قابل مشاهده هم به نقش و دسترسی حساب شما وابسته باشد.
تفاوت سامانه جامع تجارت و سامانه مؤدیان چیست؟
سامانه جامع تجارت و سامانه مؤدیان کاربرد یکسانی ندارند. سامانه جامع تجارت بیشتر با کالا، گردش آن و فرایندهای تجاری ارتباط دارد؛ ثبت سفارش واردات یکی از نمونههای روشن آن است. سامانه مؤدیان در حوزه مالیاتی قرار میگیرد و ثبت صورتحساب الکترونیکی و تکالیف قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان از موضوعات اصلی آن هستند.
با وجود این تفاوت، در برخی فرایندها اطلاعات این سامانهها به هم مرتبط میشوند. در شرایط مقرر، اطلاعات صورتحساب ثبتشده از مسیر سامانه جامع تجارت میتواند به سامانه مؤدیان منتقل شود و پس از دریافت تأییدیه ثبت، نیازی به ثبت دوباره همان صورتحساب نباشد. این موضوع برای کسبوکارهایی که با هر دو سامانه کار میکنند، از دوبارهکاری جلوگیری میکند.
شناسه کالا و خدمت چه ارتباطی با این سامانهها دارند؟
تولیدکنندگان و واردکنندگان برای دریافت شناسه کالا از مسیر مربوط به سامانه جامع تجارت اقدام میکنند. مسیر شناسه خدمت متفاوت است و ارائهدهندگان خدمات برای دریافت شناسه خدمت اختصاصی باید از مسیر مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران اقدام کنند.
شناسه کالا و خدمت در صدور صورتحساب الکترونیکی هم کاربرد دارد. اگر کسبوکار شما خدمات ارائه میکند، باید مسیر دریافت شناسه خدمت را دنبال کنید، نه شناسه کالا. انتخاب شناسه درست در ثبت صحیح اطلاعات صورتحساب اهمیت دارد.
سامانه جامع تجارت بخشی از فرایندهایی را که فعالان حوزه کالا در تجارت داخلی و خارجی با آن روبهرو هستند، در یک بستر مشخص قابل ثبت و پیگیری کرده است. با این حال، چیزی که برای استفاده درست از سامانه اهمیت دارد، شناخت نقش کسبوکار و الزاماتی است که برای همان فعالیت تعریف شده است.
اگر از ابتدا بدانید برای چه فرایندی وارد سامانه شدهاید، چه دسترسیای نیاز دارید و اطلاعات موردنظر باید در کدام بخش ثبت شود، احتمال خطا و دوبارهکاری هم کمتر خواهد شد. در کنار این موضوع، شناخت تفاوت سامانه جامع تجارت با سامانه مؤدیان و مسیر دریافت شناسه کالا یا خدمت کمک میکند اطلاعات هر بخش را در مسیر درست ثبت کنید.